عبد الحسين نوايى
98
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
براون مصرا مدعى بود كه دولت انگلستان از حق خويش سر باز زده و در قرار - داد با روسها تكليف خود را بهجا نياورده . چه برطبق مراسلهء فارسى سراسپرينك - رايس سفير انگليس در طهران به وزارت خارجه ايران ، متعاقب اعلان عهدنامه روس و انگليس ، دولتين متعهد شدهاند كه نهتنها در امور ايران مداخله نكنند بلكه از مداخلهء طرف ديگر نيز جلوگيرى كنند . اما دولت انگليس در اينباره اهمال كرده است . وكلاى آزاديخواه چندينبار از دولت انگلستان در اين مورد سؤال كردند . ولى وزراء آن دولت انكار نمودند . مدير تايمز پرسيد كه آيا براى مداخلهء روسها دليلى در دست داريد يا نه ؟ تقىزاده كه پيشبينى كرده بود اظهار كرد كه ( 9 ) دليل دارم . ازجملهء اين دلائل يكى كاغذى بود به خط يكى از اعضاى قونسولگرى روس در تبريز به حاج ميرزا حسن مجتهد پيشرو مستبدين تبريز و از مؤسسين انجمن اسلاميه كه وى را به مخالفت با مشروطه تشجيع مىكرد و ديگر سواد عكسى تلگرافاتى بود كه شجاع نظام مرندى يكى از محاصرهكنندگان تبريز به طهران فرستاده بود در باب تقاضاى فشنگ از قونسول و تلگراف رسيد فشنگها . داستان اين قضيه چنين بود كه چون مجاهدين تبريز پس از چندى بساط انجمن اسلاميه را برچيدند و بر تلگرافخانه دست يافتند صورت تلگرافها را پيدا كردند و از آنچه لازم بود عكسهائى تهيه نمودند . از روى همين دلائل و مدارك قرار بر اين شد كه وكلاى مهاجر ايران بيانيهاى انتشار دهند . ( ملخص بيانيه را در پايان اين گفتار مىآوريم ) اين بيانيه را تقىزاده و ميرزا ابو الحسن خان پيرنيا معاضد السلطنه امضا كردند . ولى حاج ميرزا آقا فرشى با آنكه جزو وكلاى مجلس و در آن هنگام كما - بيش در فعاليت رفقاى خود دخيل بود آن را امضا نكرد . چون از صحت دلائل اطمينان حاصل شد ، مستر آبراهام نويسندهء مقالات مربوط به امور خارجى تايمز ، پس از ملاقات با تقىزاده ، مقالهاى اساسى دربارهء ايران نوشت و در آن مقاله اظهار كرد كه هرچند ما به روسها اعتماد داريم ولى